---- चारोळी क्रमांक १ ---
वंशमणि २० मात्रा [८+८+४]
अक्षररूपी बीज पेरता येथे
शब्दकळ्यांची बाग जोमात फुलते
धुंद पाखरू होऊन तीच कविता
काव्यस्पंदनी हिंदोळ्यांवर झुलते
--- चारोळी क्रमांक २ ---
वरदहस्त लाभता माँ शारदेचा
काव्यस्पंदन देतं जगण्याला स्फूर्ती
चांदणं पडतं शब्दांचं चोहीकडे
समृद्ध साहित्याने होते स्वप्नपूर्ती
--- *सागरराजे निंबाळकर* ---
उल्हासनगर, ठाणे
_देणे घेणे जमले नाही मज_
_शेवटी पत्करले, जे वाट्याला आले_
_केवळ मधूशाळा देते दिलासा_
_म्हणते विसर मित्रा, जे झाले ते झाले_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_बऱ्याचदा बोलायचं असतं तुझ्याशी_
_मात्र, शब्द ओठातच अडखळतात_
_जशी वाळू निसटावी हातून अलगद_
_अन ठसे तयांचे पाण्यात विरघळतात_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
वृत्त :- पादाकुलक १६ मात्रा [८+८]
-- *आयुष्याच्या संगीताने* --
आयुष्याच्या संगीताने
गातो माझे न्यारे गाणे
सत्कर्माच्या आनंदाने
सोपे होते येणे जाणे
एका हाती घ्यावे द्यावे
ज्याचे त्याचे ज्याला त्याला
जोडू आता नात्यांची ही
साधी सोपी मोठी माला
अंधाराला त्यागूनीया
लावू दारी लाखो वाती
थारा नाही दुःखा येथे
आनंदाने सारे गाती
व्यासंगाच्या वाटांनाही
सांभाळावे लाडेगोडे
संगीताची व्याप्ती मोठी
तालाचेही वाटे कोडे
माझे माझे केले ज्याने
झाला त्याच्या जीवा त्रागा
साध्या मार्गे व्यापावी ही
प्रारब्धाची सारी जागा
सूरांनाही लागो गोडी
वाजू द्यावा सारेगामा
याची देही याची डोळा
पाहू आता चारी धामा
--- *सागरराजे निंबाळकर* ---
शतशब्द कथा
----- पैंजण -----
तिच्या पैंजणांचा आवाज आला की, त्याला तिची चाहूल लागायची. कारण, त्याने ते अगदी प्रेमाने भेट म्हणून तिला दिल्याने तो नेहमीचा आवाज त्याच्या कानात वेगळ्याच ध्वनीलहरी निर्माण करायचा. तसं त्यांचं प्रेम घट्ट असल्याने ध्वनीलहरींचं गुपित त्याने एकदा तिला सांगितलं होतं. कधीकधी ती मुद्दाम दबक्या पावलाने यायचा प्रयत्न करायची पण हा बरोबर हेरायचा.
काही कारणास्तव त्यांचं लग्न होऊ शकलं नाही. परंतु तीच पैंजणं अद्यापही तिच्या पावलात असल्याने ती जेव्हा जेव्हा माहेरी यायची ह्याच्या मनाला दिलासा मिळायचा.
नंतर ती अनेकदा माहेरी आली नी गेली पण, ह्याला मात्र काहीच कळालं नाही.
हा चातकासारखी वाट पाहत राहिला.
शेवटी माहित पडलं तिने तिचे पैंजण बदलले आहेत !
@ *सागरराजे निंबाळकर*
शतशब्द कथा
--- पराधीन ---
संध्याकाळी कामावरून आल्यावर चहा घेत बातम्या ऐकणे हा त्याच्या आवडीचा कार्यक्रम. निळ्याशार छान पाण्यात स्नान करत साबणाची जाहिरात करणारी सुंदरी गेली. पुढचे चित्र व बातमी पाहून तो अंतर्मुख झाला. पिण्याच्या पाण्यासाठी डोक्यावर हांडे घेऊन चार - पाच किलोमीटर चालत जाणाऱ्या माता, भगिनी, मुलींचे ते चित्रण होते. ही विषमता त्याच्या मनाला डंख करून गेली.
खरंच नेमकी प्रगती कुठे व किती झाली आहे? आपण नेमके काय केल्याने परिस्थिती बदलेल? अनेक प्रश्न त्याच्या मनाभोवती फेर धरून नाचू लागले. अस्वस्थ होऊन त्याने टीव्ही बंद केला.
का हो?
बरं वाटत नाही का?
तो मूक राहिला.
पराधीन आहे जगती पुत्र मानवाचा !
हेच ते आर्य सत्य का?
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
उल्हासनगर, ठाणे
कुणा उकलले गूढ आयुष्याचे
कुणा सत्कर्माचे महात्म्य कळले
सुखांचा थांगपत्ता लागत नाही
साऱ्यांना येथे फक्त दुःखाने छळले
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_दुःखावर लाखो कवने होतात_
_सुखाची मात्र, व्याख्या माहीत नाही_
_सागराला कवेत घेणं महादिव्य_
_लावावं डोळ्याला त्यातलंच पाणी काही_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_जगतोय मी रोज जोमाने_
_आणून फुकाचा आव सारा_
_मृगजळापरी हे जीवन आपुलं_
_कर्मांचाच काय तो इथे सहारा_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
उघडउघड होते सुखांची हत्या तरी
आळ ना कधी, कुणावर घेता येतो
वाट पाहावी लागते योग्य वेळेची
विधाता त्याला हवा तसाच न्याय देतो
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
मिळेल तेवढं कमीच असतं
गरज कधी का, कुणाची सरते
ओझं पाठीवर नव्हे मनावर असतं
जेव्हा रोज रात्री, मधूशाळा भरते
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
सन्मार्गे जगलो आयुष्यभर तरी
काही न पडले माझिया पदरी
सुखांच्या संमेलनी शेवटचेच स्थान
जरी असले, लाखो लेख सदरी
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
आज फेटाळला जरी अर्ज सुखाने
उद्या मीच एकमेव उमेदवार असेन
नियतीशी युती फोल ठरली कैकदा
आता मात्र, केवळ बहुमताने बसेन
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
वाटेशी करावी लागते सलगी
जरी खाव्या लागल्या कैक खस्ता
ध्येयाची पायाभरणी अशीच होते
जी दाखवते आपल्याला योग्य रस्ता
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
उस्ताद रुदकी रुबाई वृत्त क्रमांक १६
गागागा गागागा गागागा गाल
आई बाबांना देतो सारं श्रेय
माझ्या भाळी जे काही आहे आज
श्रीमंती संस्कारांची लाभो नित्य
त्यावर चढवू यश अन कीर्तीने साज
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
उस्ताद रुदकी रुबाई वृत्त क्रमांक १
गागाल लगागागा गागाल लगा
वारे कुठले आणिक वादळ कुठले
काहीच कळेनासे झाले मजला
रानात जसा तो पेटावा वणवा
संदेश निरोपाचे आले मजला
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_तिची मेहंदी खूप काही सांगत होती_
_मला मात्र, कळला नाही त्याचा अर्थ_
_आसवात नाहल्या पापण्यांच्या कडा_
_बोलण्याचा प्रपंच ओठांचा ठरला व्यर्थ_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
कुंचले जरी तुमचे असले तरीही
त्यात रंग, आम्हीच भरले होते
नका देऊ नाव कुणाचंही चित्राला
काढण्या, हातच कारण ठरले होते
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_सहज विचारली उद्रेकाची व्याख्या_
_नियतीने, माझेच घर जाळून दाखवले_
_एरव्ही मी तटस्थ होतो तटबंदीसारखा_
_आज मात्र, एका ठिणगीने वाकवले_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_कवटाळायच्या ज्या सावल्या एकेकाळी_
_आज त्यांनीच उन्हाचा फतवा काढला_
_दोष नेमका कुणाचा काहीच कळेना_
_बहुदा ऋतुचक्राचा अहंभाव वाढला_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_रोजचीच उजळणी सारी तरीही_
_अनुत्तरितच राहिलेत काही प्रश्न_
_कोंडमारा होतो भावनांचा म्हणून_
_मुक्यानेच साहिलेत काही प्रश्न_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_संयम बाळगला मनाला मारून_
_मृदु केली ही तळपणारी वाणी_
_इथेच फिरले सारे चक्र आकस्मिक_
_चालून गेली चलनात नसलेली नाणी_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_काही किल्ल्या हातात ठेवण्या_
_अगोदर दरवाजे बनवावे लागले_
_कधीकधी चालवावं म्हणतो डोकं_
_परिश्रम करून कुणाचे भागले_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
----- *गाऊया सुखाने* -----
(षडाक्षरी)
गाऊया सुखाने
आनंदाचे गाणे
सोपे होते मग
येथे येणे जाणे
तूच माता पिता
तूच करविता
डोळा पाणी येते
घास भरविता
दिवसागणिक
नाम तुझे घेऊ
सांग बा विठ्ठला
काय भेट देऊ
तूच तारलेस
साऱ्या संकटात
मोक्षाची प्रचिती
तुझ्या राऊळात
लाभो आशिर्वच
उजळावा माथा
जगणे सांगते
संप्रदायी गाथा
@ *सागरराजे निंबाळकर*
उस्ताद रुदकी रुबाई वृत्त क्रमांक १
गागाल लगागागा गागाल लगा
दरवळत फुलांचा हा शृंगार असा
मोहित करतो साऱ्या सृष्टीस सदा
येताच जवळ का जावे दूर सहज
एकांत पहाण्याची न्यारीच अदा
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
उस्ताद रुदकी रुबाई वृत्त क्रमांक १
गागाल लगागागा गागाल लगा
सारेच तुझ्या हाती सोपवुन सये
जाईन निघूनीया गुपचूप अता
छळते मजला तू इतुकी रोज स्वतः
वाटे मग सांगावी कोणास व्यथा
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
-- *विरहाची वर्णी* --
सावळा श्रीहरी
येता वृंदावनी
आनंदली राधा
आज मनोमनी
पाहता गोपाळा
वदन फुलले
आठवांचे पहा
झोपाळे झुलले
अनेक दिसांची
विरहाची खंत
बैसल्या मंचकी
निजला निवांत
गोकुळी घुमता
मनोहारी पावा
गोपगोपी घेती
कृष्णाकडे धावा
पाहुनी इतुक्या
गोपी भोवताली
होतसे राधेचा
जीव वरखाली
क्षणांच्या सुखाला
करुनी करणी
लागले ग्रहण
दुराव्याची वर्णी
पुन्हा कधी भेट
सवाल राधेचा
परिणाम सारा
प्रेमाच्या बाधेचा
*सागरराजे निंबाळकर*
रोजचेच असतात प्रश्न तरीही
द्यावी लागतात उत्तरं काहीबाही
म्हणूनच जगतो मी हल्ली असा
उद्याचं काय ते मला ठाऊक नाही
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_काहींनी मानलं मुलीला सर्वस्व_
_काहींना अजूनही किंमत कळाली नाही_
_किमान माझ्या तरी घरात......_
_एका दिव्यासाठी पणती जळाली नाही_
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
डॉ. जार इल्लामी रुबाई वृत्त क्रमांक ११
गालगा लगागागा गागागा गा
कोणत्याच आभाराचा परतावा
ठेवणार नाही साक्षीला आता
एवढीच माझी खुण होती बहुधा
घाव एकटा, उरला जाता जाता
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
डॉ. जार इल्लामी रुबाई वृत्त क्रमांक ११
गालगा लगागागा गागागा गा
घालमेल का होते ह्या जीवाची
काय चूक झाली उमगेना काही
आलबेल असल्याच्या सोंगाने ह्या
रोज थांगपत्ता ही लागत नाही
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
_दिसेनाशा झाल्यात सावल्या नी_
_हात सोडून, निघून गेली ती वाट_
_जसा चंद्र गुडूप होता अमावस्येला_
_चाचपडत शोध घेते एकटीच लाट_
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
------- दुःखास टाळणे -----
वृत्त :- आनंदकंद
दुःखास टाळणे मज जमले कधीच नाही;
केले प्रयत्न लाखो शमले कधीच नाही !
साऱ्या दिशास आता भटकून पाहतो मी ;
मन उंबऱ्यात माझे रमले कधीच नाही !
चालून मैल लाखो वाटेस वीट आला ;
खंबीर पाय माझे दमले कधीच नाही !
डोळ्यात साठलेल्या पाण्यास पाहिल्यावर
मज गूढ पापण्यांचे गमले कधीच नाही
कोमेजल्या फुलांचे निर्माल्य जाहले पण ;
हे देठ ताटव्यांचे नमले कधीच नाही !
@ *सागरराजे निंबाळकर*
_जीवनाच्या पडद्यावर वठवून भूमिका_
_कमवायचा तो जेमतेम पोटापुरतं_
_तरीही दुनियेचा सवाल असायचा_
_कर्म सोडल्यास तुझ्या हाती काय उरतं_
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
_परतफेड करेल कधीतरी ती_
_सोडून दिली केव्हाच ही आशा_
_क्षणभंगुर जीवनात काय सांगावे_
_कधी गुंडाळावा लागेल गाशा_
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
_लवचिकता ठेवली नाही कधीही_
_म्हणूनच ताणण्याचं महत्व कळालं_
_त्याचाच परिणाम असावा बहुधा_
_भर पावसात, फक्त माझं घर जळालं_
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
वृत्त :- दासी २४ मात्रा [६+६+६+६]
------- *स्त्रीपुरूष* -------
स्त्रीपुरूष समानता, नांदावी सौख्याने
अभिलाषा मनातली, सांगावी सौख्याने
नाते हे जन्मांचे, राहू दे काळजात
कौटुंबिक आनंदा, भरभरून पाहुयात
मायबाप मानतात, पणतीला एक भेद
परंपरा बरबटल्या, साऱ्यासी हाच खेद
राबतात खांद्याला, हा खांदा भिडवूनी
फुलवतात मळ्यास ह्या, घामाने मढवूनी
संकटात डगमगला, ना कधीच राजा हा
साथ तया राणीची, प्रसंगही ताजा हा
एवढ्यात अशी कशी, आटणार ही माया
सावलीच वाटे मज, तेजोमय ती काया
आशीर्वच आईचा, सदैव मज लाभावा
मायलेक नात्याचा, गौरव तो साधावा
फुललेली फुलराणी, पहावया ही गर्दी
देऊया साऱ्यांना, हर्षाची ही वर्दी
दीपोत्सव करताना, असूदेत दिवा एक
साथीला ज्योतीही, दावूनी भाव नेक
------- *सागरराजे निंबाळकर* -------
_मुळात प्रश्न तो नव्हताच कधी_
_ज्याचं उत्तर, मी तिच्याकडे मागायचो_
_तिला वाटायचं वगळावं ह्याला_
_मी एका भेटीला कैक क्षणात भागायचो_
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
_मैत्रीची व्याख्या विचारलीच कोणी_
_सांगा, काळजात जपलेली अमूल्य जागा_
_जसं विरघळताना मेणबत्तीचं अस्तित्व_
_तक्रार न करता, जळत असतो धागा_
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
_सारीच कोडी कशी उलगडणार_
_एखादं कोडं, सोडून द्यावं लागतं_
_प्रापंचिक गणिताच्या ढिगाऱ्यातून_
_सुखांना अगदी भागून घ्यावं लागतं_
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
सहज नजर टाकली एकदा
दृष्टीस पडला, तिचा चेहरा रडवेला
कारण विचारता उत्तरली ती
ओठांनी यंदा पापण्यांचा घात केला
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
_येत नाहीत तिची पत्र अलीकडे_
_केलंय तिने स्वतःला परंपरांच्या हवाली_
_विचारणा केल्यावर एकच उत्तर देते_
_कळवू कशी मुक्याने ओठातली खुशाली_
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
चोरांना दोष कसा द्यावा राजे
हल्ली, सावंच लुटतात तिजोरीला
म्हणूनच सताड उघडे दरवाजे
ताळेबंद करून इवल्याशा मोरीला
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
कशी उजवायची कूस मुलीची
हीच चिंता सतावत असते बळीला
म्हणूनच हट्ट धरतो तो फुलाचा
खोडून टाकतो नाजूकशा कळीला
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
काय होतं येथे माझं नी
काय मी घेऊन जाऊ शेवटाला
घडी दोन घडीच्या डावात
मिळावेत काही मित्र सांत्वनाला
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
_काय जादू केली साकीने अशी की_
_कोरड्याच आसवांनी वाहिले डोळे_
_काय थांगपत्ता झिंगल्यावर प्रवाहाचा_
_एकाच दिशेने वाहती दिवाणे भोळे_
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
वृत्त- परिलिना २२ मात्रा [६+६+६+४]
------ सांग कसे दुष्काळा विसरू -----
भूकेने हातावर, ओघळले अश्रू
भगवंता सांग कसे, दुष्काळा विसरू
का करतो रोजचीच, कुरघोडी निसर्ग
बांध कुठे उरले? नी पाण्याचा विसर्ग
जगू कसे? काहीही उमगेना आता
सतावते ही चिंता, मज येता जाता
एवढ्यात हरवलीत, अशी कशी नाती
आडदांड भेगांनी, विस्कटली माती
इतुकं हे करूनही, रिकामीच झोळी
चाऱ्याविन उपाशीच, जनावरं भोळी
रूसलाय मेघराज, सुकलेले डोळे
काळजीत उठलेले, उदरी हे गोळे
सावकार आवळतो, कर्जाच्या गाशा
धुसर धुसर होते मग, उरलेली आशा
कोवळ्याच वयात मी, उजवील्या पोरी
वाढवणं कसंबसं, वाटे मज चोरी
ठेवूनी पिढ्यातला, गहाण हा वाडा
ओढतोय रोज रोज, प्रापंचिक गाडा
फुलो मळा भरभरून, हेच स्वप्न बघतो
कसाबसा शेतकरी, जीवन हे जगतो
अंधकार भरलेला, जीवनात सारा
झोंबणार कायम हा, दुष्काळी वारा
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
उल्हासनगर, ठाणे
----- स्पर्धेसाठी चित्रचारोळी -----
_अमानुष वृक्षतोड करून मानव_
_लिहितोय धरेची करुण कहाणी_
_तळपत्या उन्हात सावली करताना_
_आईच्या डोळ्यातून बरसलं पाणी_
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
उल्हासनगर, ठाणे
*एवढीच उंची दे देवा मजला*
*जमिनीला टेकावेत हे हात पुन्हा*
*विश्वासघात नको काळजाचा*
*ना कधी भावनेला मारण्याचा गुन्हा*
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
हजरत इस्लाम सहर इश्कआबादी रुबाई वृत्त ४
गागाल लगागाल लगालगा लगाल
साधेपण जपले जगतात ह्या म्हणून
वाटेत मिळाले मजला कितीक मित्र
मानून अपुले मज लावतात जीव
तेजोमय नाते गणले असे पवित्र
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
वृत्तबद्ध चारोळी :-
शुभगंगा [८+८+६]
एवढ्यात का गाळलेस तू अश्रूंना
लढाई तुझी ही संपलीय सांग कुठे
चिंता नकोच अता जराही कशाचीच
टाक उडवून सारे वारे आडमुठे
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
कधी जीव लावते ती तर
कधी बहाणे करून टाळते
नेमकं काय समजावं मी
ती खरंच माझ्यावर भाळते?
➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖
डॉ. जार इल्लामी रुबाई वृत्त क्रमांक १
गालगा लगालगा लगागाल लगा
तू उगाच बंद ठेवले ओठ सये
नेत्र सांगतात आज न्यारीच कथा
का कुणास ठाव काय झाले मजला
वाढली क्षणात काळजाचीच व्यथा
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
डॉ. जार इल्लामी रुबाई वृत्त क्रमांक १
गालगा लगालगा लगागाल लगा
नेहमी तुझ्याच आठवांशी सलगी
एवढेच माझिया मनाला कळते
कोण सांगणार आठवण रोज नवी
नेमकी कधी कशी कुणाला छळते
----- *सागरराजे निंबाळकर* -----
दुराव्यानेच प्रेम वाढत जातं
शिकत आलो मी हेच आजवर
कलियुगात थोडं वेगळं चित्र
घडी दोन घडीनंतर सारेच नश्वर
➖➖ *सागरराजे निंबाळकर* ➖➖
