का शिकावी आणि लिहावी गझल?

▪️का शिकावी आणि लिहावी गझल?

१) गझल हा गेय काव्यप्रकार असल्याने ती वाचून सादर करा किंवा गाऊन सादर करा ती छानच वाटते.

२) गझल या काव्यप्रकारात वृत्त आणि मात्रा सांभाळाव्या लागतात. परिणामी आपल्याला अचूक शब्द योजण्याचा व्यासंग जडतो ज्यामुळे आपल्या शब्दसंपदेत कमालीची वाढ होते.

३) एक गझल पूर्ण होण्यासाठी किमान सहा काफिया म्हणजेच यमक आवश्यक असतात. सहा यमक निवडायचे असल्यामुळे आपल्याला उत्तम यमकांची निवड करता येऊ लागते. आणि जेव्हा आपल्याला चांगले यमक निवडणं जमतं तेव्हा आपली चारोळी असो किंवा कविता असो ती कमालीची उंची गाठते.

४) गझल या काव्यप्रकारात अलामत म्हणजेच गीताच्या भाषेत यती सांभाळावी लागते.

यती म्हणजे वाचताना, गाताना ज्या शब्दांवर थांबावं लागतं ती जागा.

नेमकं कुठे थांबायचं हे जेव्हा आपणास कळतं तेव्हा आपलं सादरीकरण हे उत्कृष्ट दर्जाचं होतं यात काही दुमत नाही.

५) गझल लिहिण्याचं तंत्र आपण महिनाभरात शिकू शकतो परंतु आशयघन शेर सहजासहजी लिहिता येत नाही.

शेरातला आशय कसा चांगला होईल यासाठी आपण चिंतन करायला लागतो. परिणामी आपली प्रत्येक रचना ही तावून-सुलाखून लिहिली जाते.

आणि तावून-सुलाखून आलेली प्रत्येक गोष्ट कशी असते हे वेगळं सांगण्याची आवश्यकता वाटत नाही...

६) गझलेतला प्रत्येक शेर ही दोन ओळींची स्वतंत्र कविता असते.

जेव्हा आपण दोन ओळीत संपूर्ण कविता मांडण्याचं कसब अवगत करतो तेव्हा आपण आशयसमृद्ध होत आहोत असं समजायला हरकत नाही.

७) गझलेत मुसलसल आणि गैर मुसलसल असे दोन प्रकार असतात. पैकी गैर मुसलसल म्हणजे प्रत्येक शेरात वेगळा आशय.

याचा प्रमुख फायदा म्हणजे एकाच गझलमध्ये आपण वेगवेगळा आशय असणाऱ्या पाच कविता लिहू शकतो.

८) आपण जेव्हा कविता सादर करतो तेव्हा शक्यतो कविता संपल्यावर किंवा एखादी ओळ आवडलीच तरच रसिक श्रोत्यांमधून टाळी येते.

परंतु गझलेत असं नाही.

प्रत्येक शेरामागे टाळी येण्याची दाट शक्यता असते.

आता काहींना वाटेल की टाळी मिळते म्हणून गझल हा काव्यप्रकार निवडायचा का? 

तर तसा दृष्टिकोन न ठेवता गझलेमुळे आपणास रसिकांच्या जवळ जाण्याची संधी अनेकदा मिळते हा दृष्टीकोन ठेवावा.

▪️मी कोणी मोठा गझलकार नाही. शिवाय कविता आणि गझल यात भेद करण्याचाही कोणता मानस नाही.

मी अजूनही गझल शिकतो आहे.

ती शिकत असताना मला आवडलेले मुद्दे मांडले आहेत.

इच्छुकांनी गझल अवश्य शिकावी 👍🏻

▪️सागरराजे निंबाळकर, उल्हासनगर

मो - ८८७९८९७७९७